Travel

De wereld van de Samburu's

In het noorden van Kenia is de relatie tussen mens en dier allesbepalend. Net als de balans tussen beschaving en wildlife. We zijn geland in een andere wereld.
Reading time 8 minutes
Samburu-warriors voeren een krijgsdans uit.

Het vliegtuigje van Safarilink dat ons van Nairobi naar het leefgebied van de Samburustam brengt is klein en vliegt laag boven de grond. We zien het landschap onder ons voorbijglijden. Aan de linkerkant lichten de golfplaten daken van ontelbare huisjes op in de zon, terwijl aan de rechterkant de contouren van riante villa’s met zwembaden zichtbaar zijn. Daarna passeren we Mount Kenya en als we nog verder van de stad verwijderd raken verandert het uitzicht in een eindeloze vlakte waar ogenschijnlijk niets dan zand te zien is. Dan doemen er smalle, donkere kringen op, die later de omheiningen van de Samburudorpjes blijken te zijn, en komt ook het vliegveld in het vizier, of nou ja, een strookje asfalt dat dienst doet als landingsbaan en een krakkemikkig dutyfree-kraampje. Dagelijks landen er hooguit twee kleine vliegtuigjes, dus druk is het hier nooit. Toch is het kraampje de hele dag door bemand. In Nederland is tijd geld. Hier niet.

1554977279196271 zinio ocnlh17 5441554977279066306 zinio ocnlh17 545
Rechts: gids Sammy en de jeep van Sasaab waarmee we rondreizen. Links: de ‘Duty Free Shop’ is een eenvoudig houten kraampje.

We worden opgewacht door Sammy, een slanke, vriendelijke jongeman gekleed in fel rood en blauw en met traditionele kralendecoraties om de polsen. Hij is opgegroeid bij een van de nabijgelegen stammen en zal de komende dagen als gids met ons mee reizen. Sammy brengt ons per jeep naar Sasaab Lodge. Onderweg doorkruisen we al vrijwel meteen het Samburu National Park. ‘Houd je ogen open!’, roept hij. En waarachtig, na amper tien minuten zien we de eerste olifant. De tocht voert verder langs de banken van een opgedroogde rivier, waar een kudde kamelen samendromt rondom een kleine waterplek die door dorpelingen is aangelegd. Vlak onder de oppervlakte van de droge rivierbedding is het grondwater hoog, legt Sammy uit.

Terwijl wij ons vergapen aan de kudde kamelen vertelt Sammy over de lokale valuta. Want wat blijkt? Die kudde kamelen is in de Samburu-regio een fortuin waard: één kameel staat gelijk aan twee koeien en wel 25 geiten. En wie wil trouwen kan z’n veestapel maar beter op orde hebben: een bruidegom wordt geacht negen koeien mee te nemen voor de familie van de bruid. Omgerekend zijn dat zo’n 112 geiten. Hoewel in deze streek over het algemeen de ruilhandel regeert, met vee als belangrijkste ruilmiddel, is er toch ook geld in omloop; een aantal dorpelingen is, net als Sammy, werkzaam voor lokale lodges en guesthouses.

VEENOMADEN

Een bezoek aan een Samburu-dorp is een bijzondere ervaring. Toeristen komen er nauwelijks en het leefpatroon van dit zwervende veenomadenvolk lijkt al eeuwen onveranderd. Als we het dorp naderen herkennen we de donkere ringen die we eerder vanuit het vliegtuig zagen. Het zijn de omheiningen van droge, dorre takken, aangelegd rondom het dorp om rovende hyena’s en luipaarden buiten te houden. In het midden van de circa dertig ronde hutjes is wederom een ronde omheining aangelegd, als extra bescherming voor het vee dat daar, in het hart van het dorp, gedurende de nacht verblijft. Alles draait hier namelijk – letterlijk – om het vee.

Behalve dat ermee wordt gehandeld voorziet het immers ook in de eerste levensbehoefte: het vlees wordt gegeten en vormt de basis van het Samburu-dieet, samen met polentapap, terwijl de melk en het bloed (want rijk aan ijzer) worden gedronken. In de loop van de dag vertrekt een groot deel van de Samburu-mannen en -vrouwen en de grotere kinderen met de kuddes geiten en koeien naar de waterplek. Een onderneming die de hele dag in beslag neemt – alleen al de tocht kan zo’n twee uur duren. Na aankomst kunnen groepjes geiten per toerbeurt drinken, terwijl de overige plukjes vee wachten onder de bomen in de schaduw, enigszins beschermd tegen de zinderende hitte. Aan het einde van de middag, voordat de avond valt, wordt de terugweg ingezet en keert iedereen weer terug naar het dorp, waar de geiten en koeien worden gemolken. Dag in dag uit, iedere dag opnieuw.

RIJGEN EN KRIJGEN

Overdag wordt het dorp bevolkt door de oudere vrouwen en moeders met jonge kinderen, waarvan de allerkleinsten in doeken op de rug zijn gebundeld. Ze zitten op de grond, in de schaduw van de eenvoudige ronde hutjes, terwijl hun kleurrijke gewaden vrolijk afsteken tegen het gruizige decor van aarde en leem. De vrouwen zijn vriendelijk maar ook gereserveerd, trots én opvallend mooi: lang, slank en gracieus, met talrijke kraaldecoraties bungelend om de hals en polsen.

Uren achtereen rijgen ze de meest prachtige kralencreaties aan elkaar die vervolgens worden verkocht op de markt of zelf worden gedragen. Sammy legt uit dat de kralenpatronen speciale betekenissen hebben. Zo kun je eraan aflezen of iemand getrouwd is of weduwe. Tussen de rijgende vrouwen zit een enkel meisje met schoolboeken op haar schoot, al is scholing eerder uitzondering dan regel: het overgrote deel van de stam is analfabeet.

Op deze avond wordt er door de mannen, die zichzelf ‘warriors’ noemen, een soort krijgsdans gedaan met speren en waarbij in de lucht wordt gesprongen en in de handen wordt geklapt. Een gebruik dat stamt uit de tijd van de stammenoorlogen, net als de overgangsrituelen die de jongens rond de puberteit ondergaan om hun status van krijger te markeren. In eerste instantie dansen de mannen en vrouwen gescheiden van elkaar, maar geleidelijk bewegen de twee groepen naar elkaar toe en bemerken we dat er voorzichtig wordt geflirt. Sammy legt uit dat er binnen deze cultuur, waarin gearrangeerde huwelijken de norm zijn, enigszins ruimte is voor verliefdheden; een meewerkende oom of tante kan de jonge geliefden aan elkaar introduceren. Ook is het niet ongebruikelijk dat een man met meerdere vrouwen trouwt en komt het – helaas – voor dat een man van middelbare leeftijd een meisje van amper dertien als huwelijkspartner kiest.

 

WILDLIFE

Het leefpatroon van de Samburu wordt in belangrijke mate bepaald door de relatie tussen mens en dier. Niet alleen als het gaat om de verzorging en bescherming van de veestapel, maar ook als het gaat om wildlife. We verblijven in een gebied dat West Gate Conservancy Area wordt genoemd. Hier staat behoud van de natuurlijke omgeving met oog voor de lokale gemeenschap centraal, in dit geval de Samburu’s. Grenzend aan de Conservancy is een National Park waar tal van wilde dieren leven, zoals olifanten, krokodillen, leeuwen, luipaarden, cheetahs en giraffen, maar ook zeldzamere diersoorten: de grévy-zebra wordt door uitsterving bedreigd. 

Hoewel er geen fysieke grens tussen de Conservancy en het National Park bestaat, wordt toch geprobeerd beide gebieden gescheiden te houden, om bedreigde diersoorten te beschermen. Uitsterving daarvan zou namelijk op meerdere fronten funest zijn, niet alleen als het gaat om de diversiteit van de regionale fauna, maar ook voor het toerisme. Geen wilde dieren betekent immers minder toeristen en in het kielzog daarvan ook minder inkomsten voor de regio. Tegelijkertijd moet er worden gewaakt voor massatoerisme, zodat de oorspronkelijke leefomgeving van de Samburu’s behouden blijft. Kortom, een precaire kwestie die vraagt om de juiste balans.

1554982692509717 kenia 191554978073704167 zinio ocnlh17 557
1554978013475803 zinio ocnlh17 5581554978013351149 zinio ocnlh17 559

SASAAB

Wie dit goed hebben begrepen zijn de eigenaren van Sasaab. Dit elegante en luxueuze verblijf in het Samburu-gebied is opgebouwd uit negen ruime tenten, verzameld onder een rieten dak en ingericht volgens Marokkaans design. Hoewel de voorzieningen eenvoudig zijn – televisies en computers zijn er niet – heeft elke tent wél een enorme openluchtbadkamer. Fraai zijn ook de veranda’s met verfrissende privé-plunge pools, die een adembenemend uitzicht bieden over de rivierbedding. Als je geluk hebt kun je kuddes olifanten zien badderen met op de achtergrond de top van Mount Kenya. Bovendien worden in de spa van de Lodge de meest hoogwaardige beautybehandelingen aangeboden, terwijl gasten die houden van avontuur zich kunnen vermaken met game drives, kamelentochten of wandelingen langs de oever van de Ewaso Ng’iro-rivier.

Toch is misschien wel het allerfraaist aan deze lodge het feit dat het uiterst vriendelijke en gastvrije personeel voor het overgrote deel uit de omliggende dorpen komt. Bovendien gaat zestig procent van het bedrag dat gasten per overnachting betalen naar lokale fondsen en projecten, gericht op het behoud van de lokale gemeenschap en de bestrijding van armoede. Ook verbetering van onderwijs en de positie van meisjes en vrouwen (geboorteplanning, vrouwenbesnijdenis) hebben prioriteit, evenals de voorlichting bij omliggende stammen over het belang van het voortbestaan van grote diersoorten zoals leeuwen, om toerisme levend te houden. Harmonie is immers het sleutelwoord.

Je kunt dagelijks vliegen vanaf Nairobi-Wilson naar Samburu met Safarilink. www.flysafarilink.com

Sasaab, Samburu, Kenia.
www.thesafaricollection.com

Tekst en fotografie: Nicolette Goldsmann & Allan Henry

Lees ook

Aanbevolen voor jou