L'Officiel Art

Dutch design: het illusionisme van Moooi

Tijdens de Salone del Mobile in Milaan ontmoette L’OFFICIEL HOMMES bij de presentatie van designlabel Moooi twee kopstukken van het Nederlandse ontwerp. Marcel Wanders en Maarten Baas hebben beiden een sterstatus weten te bereiken, maar staan in hun voorkomen en uitingen bijna haaks op elkaar. Of wellicht toch niet? We schoven gebroederlijk aan bij de heren op de ‘Something Like This Sofa’.
Reading time 10 minutes
Liberty Lounger van Atelier van Lieshout voor Moooi.

We stuiten op een dodo, een mammoet en is dat niet een glyptodon? In de speciaal voor de Salone del Mobile opgetrokken Wunderkammer van Moooi vermengen tien uitgestorven diersoorten zich met modern design en duiken op in de nieuwe collectie. Het is een cascade aan flora en exotische fauna in de meest fantastische dessins en kleuren op textiel, leer, behang en tapijten.

De presentatie ‘The museum of extinct animals’ maakt deel uit van een drieluik, waarin ook ‘Moooi through the eyes of…’ behoort, met door vooraanstaande interieurdesignbureaus uit Old en New Amsterdam (respectievelijk Concrete en Megan Grehl) ingerichte ruimtes. Ten slotte bevat de presentatie in Milaan uiteraard nieuwe items in de collectie van Moooi.

Het merk heeft zich de afgelopen zeventien jaar in een razend tempo ontwikkeld van eigenzinnig in de traditie van Dutch Design naar internationaal toonaangevend. Inmiddels heeft de al even eigengereide ontwerper en mede-eigenaar Marcel Wanders vele designtalenten uit binnen- en buitenland aan zich weten te binden. Staat Moooi bekend om het uitgesproken, soms wat overdadige design, in de nieuwe meubelcollectie zien we een hang naar eenvoud. 

 

Zo brengt de uiterst strak en sober uitgevoerde Liberty Lounger van Atelier van Lieshout het idee van de ligstoel terug naar de essentie: niks geen comfort maar pure vorm, gekoppeld aan een uiterst elegant silhouet. Pure beeldhouwkunst in zijn beste vorm. De Something like this-sofa van Maarten Baas is een op het eerste gezicht verbluffend simpel ontwerp. Vergis je niet: geen hoek van deze uit elementen bestaande bank is symmetrisch maar toch is het meubel ongekunsteld en voelt het direct aan als design. Het is een ontwerp met typisch dwarse Baassignatuur, maar door zijn comfort uiterst geschikt voor de woonkamer. En eveneens voor een interview met de maker, die debuteerde met zijn spectaculaire Smoked chairs (inmiddels ook uitgebracht onder het Moooi-label).

Op de foto: Anton Corbijn

Baas ontwikkelde zich tot meest spraakmakende ‘antidesigner’ van de afgelopen jaren. Zijn nonchalante voorkomen, pretogen en jongensachtig elan onderstrepen het beeld van de antiheld. Maar wel een antiheld met een scherpe focus op wat hij wil en waar hij voor staat. Hoe is het voor een enfant terrible die toegepaste met autonome kunst vermengt om voor een merk als Moooi te ontwerpen? Hoe voelt het om ingebed te worden in het ‘corporate design’? Het antwoord volgt met een frons: ‘Die term is me door de tijd heen aangemeten. “Enfant terrible” en “anarchistisch” zijn begrippen die zich ergens tegen keren en ik ben op zich niet tegen iets, maar zoek wel naar de vrijheid om Maarten Baas te kunnen zijn. Ruimte is voor mij een belangrijk begrip in mijn designproces: zonder die zuurstof kan ik niet ontwerpen. Als het idee ontstaat om een meubel in de fik te steken moet dat kunnen. Hoewel ik niet gebaat ben bij een keurslijf, wil dat zeker niet zeggen dat ik tegen het systeem ben. Het neemt niet weg dat ik het leuk vind om aan die designwereld een beetje te zitten “frutten” natuurlijk. Ontwerp moet wel iets teweegbrengen! En inderdaad, ik zoek nog steeds naar dingen om een statement te maken binnen die gesettelde designwereld. Maar ik zet me er ook niet volledig tegen af.’

"Ruimte is voor mij een belangrijk begrip: zonder die zuurstof kan ik niet ontwerpen"

Diamond Mirror, ontwerp van Marcel Wanders voor Objets Nomades, Louis Vuitton.

En dan ontstaat zoiets als de Something Like This Sofa, Baas’ nieuwste ontwerp voor Moooi. ‘Wat ik gaaf vond aan deze opdracht was dat ik als kind altijd die Jan des Bouvriefilmpjes zag waarin hij met een stip en twee lijnen een ontwerp maakte’, zegt hij. ‘Maar zodra dat was omgezet in een ontwerp was alle ziel meteen uit dat schetsje verdwenen. En daarom vond ik juist de schets zo gaaf. Daarin zit de essentie van het design, en die wil je behouden. Voor mij is het de kunst om die schets zo direct mogelijk naar een serieus corporate product te vertalen.’ (Lachend:) ‘Want de grap is namelijk om een design te maken dat er uitziet alsof je geprobeerd hebt een serieuze corporate bank te tekenen, en dan toch een beetje gefaald hebt. Dus dan komt er zoiets uit: een op het eerste gezicht asymmetrische hoop blokken die “random” voelt maar toch een soort van strakheid houdt. Want er zit wel degelijk een modulaire oplossing achter.’

Op de foto: ontwerper Marcel Wanders.

CONCEPT CAR

Van schets tot directe transformatie naar het ontwerp is essentieel, zoals gezegd. Baas, glimlachend: ‘Ik ben in die zin een atypische ontwerper. Want een beetje slimme ontwerper werkt zijn tekening zo uit dat die daarna makkelijk in design is om te zetten. Ik werk andersom: na het tekenen begint de ellende om dit een-op-een tot een product te transformeren dat dezelfde dynamiek blijft behouden als dat schetsje.’ En wat zijn de typische Baaselementen aan de Something Like This Sofa? ‘Het lijkt op het eerste oog een heel normale bank maar als je verder kijkt zie je dat elk element uniek is en geen enkele symmetrie heeft’, legt de ontwerper uit. ‘Maar het is nog steeds modulair; die elementen passen uiteindelijk precies in elkaar.’ Een bank als een trompe- l’oeil? ‘Ha ja, dat zou je zeker wel kunnen zeggen. Een “trompe-l’oeil de Maarten Baas”.’

 

In de huidige designwereld worden ontwerpers steeds meer betrokken bij onder meer modeen automerken. Ziet hij zichzelf ooit een concept car voor Tesla maken of een kleding- of foodlijn ontwikkelen? Baas barst in lachen uit. ‘Nu je er over begint: mijn concept car staat hier buiten voor de deur geparkeerd!’ Hij doelt op de, eveneens voor Moooi ontworpen, manshoge houten speelgoedauto. ‘Maar even serieus. Ik ben volgens mij de enige die nog nooit door BMW of Tesla is gebeld om een conceptdesign te ontwikkelen, verdomme. Dus bij dezen, ja graag! ik zou het fantastisch vinden om een keer met zulke merken van gedachten te kunnen wisselen. Niet in de laatste plaats om die reden heb ik dan maar deze conceptauto voor Moooi ontwikkeld. Als de berg niet naar Mozes komt ...’

Bearded Leopard, uit de Extinct Animals Collection (Moooi Carpets).

 

Ayrton Senna, wel degelijk een enfant terrible, zei ooit: ‘I’m not designed to become second or third, I’m designed to win.’ Is het karakter van Maarten Baas ook ontworpen om te overwinnen? ‘Ontwerp is niet zoiets als een autorace waar iemand de snelste wil zijn’, zegt Baas hoofdschuddend. ‘Er zijn andere ontwerpers die succesvoller zijn in zaken zoals technisch design of marketing. Zo kan ik niet op dezelfde wijze zo’n groot bedrijf runnen zoals Marcel dat kan. Maar dat is, met alle respect, ook niet iets wat ik ambieer. Ik wil het gewoon op mijn manier blijven doen. En gelukkig is daar nog ruimte voor. Ik kan eigenlijk maar één ding: Maarten Baas zijn.’

HET MAG SCHUREN

Zijn opdrachtgever du moment, Moooi’s medeoprichter Marcel Wanders, schuift aan. Denk type kosmopoliet: nonchalant zittend designerpak over smetteloos witte blouse, in de open kraag een ketting van gekleurde kralen. Grijzende lokken en een rustige, zelfverzekerde blik. Het contrast met zijn jongere collega- ontwerper is evident: Baas presenteert zich in een enigszins verfomfaaid zwart jasje boven een beigegekleurde seventiesbroek, met losjes erover hangend shirt. Glurende pretoogjes vanonder zijn onafscheidelijke zwarte hoedje met gekreukte gleuf.

Folding Beach Chair, ontwerp van Maarten Baas voor Objets Nomades, Louis Vuitton.

 

Toch hebben de mannen elkaar gevonden. ‘Moooi is een bedrijf dat designers samenbrengt. Maarten heb ik hoog zitten en die ruimte wil ik hem ook geven’, verklaart Wanders. ‘Wij preken geen designfundamentalisme maar gunnen mensen met een eigen verhaal juist de mogelijkheid om hun visie of droomontwerp te verwezenlijken. En dat verhaal mogen wij als Moooi dan vertellen, in samenspraak met de ontwerpers. In mijn beleving moeten ontwerpers kunnen voldoen aan hun eigen criteria en niet alleen aan die van de opdrachtgever.’ Baas knikt. ‘Ik kreeg de kans om geheel op eigen wijze van een viltstiftschets tot een eindproduct te komen zonder daar concessies voor te hoeven doen. En dat voelt goed voor zowel Maarten Baas als Moooi!’ 

 

"Algoritmen in design? Saai! Menselijke onvoorspelbaarheid brengt de beste ontwerpen voort"

Het eindproduct is een gezamenlijke drijfveer, maar zijn er ook overeenkomsten tussen beide merken? ‘Ik denk dat het interessanter is om te kijken hoe verschillend ze zijn’, antwoordt Wanders. ‘We leven in een tijd waarin er veel te weinig ruimte is voor de individualiteit van een ontwerper. Moooi is er juist op uit om die diversiteit van ontwerpers te versterken. Ik zoek ontwerpers die authentiek zijn, een eigen signatuur hebben. Dat kan bij Moooi tot een eclectisch resultaat leiden, maar dat mag ook. Dat het enigszins schuurt vind ik geen probleem. Sterker nog: dat maakt ons als merk uiteindelijk interessanter.’

HUMAN INTELLIGENCE

Wanders en Baas zijn beiden prominent aanwezig in de Objet Nomades-collectie van Louis Vuitton, dat zich met veel energie op de designmarkt richt. Wat vinden de ontwerpers van de toenemende belangstelling van highfashionmerken, zoals ook Armani, Hermès en Bottega Veneta, voor interieurdesign? ‘Het is anders dan tien jaar geleden, toen je makkelijker een statement kon maken als je als ontwerper iets wilde neerzetten’, vindt Baas. ‘Maar anderzijds hebben die grote merken een bepaalde expertise om je uitstekend te begeleiden. En dat leidt vaak tot een bijzonder eindproduct, iets wat ik in mijn eentje niet in de markt had kunnen zetten. Een statement maken zoals tien jaar geleden was leuk, maar zo zou ik het nu niet meer willen doen. Als een groot merk, met al zijn marketingexpertise, jou volledig ondersteunt maar ook vrijlaat, ben ik de laatste om daar nee op te zeggen. De twee designwerelden zijn meer naar elkaar toegegroeid. En profiteren daardoor ook van elkaar.’

 

 

Dat gezegd hebbende, het gaat hard met de ‘Silicon tech’-bedrijven. We worden overspoeld met noviteiten, van zelfrijdende auto’s tot aan kunstmatige intelligentie. Gaan robots en algoritmen in ontwerp straks de menselijke hand overnemen en worden ontwerpers overbodig? ‘Ik denk zeker dat je in de nabije toekomst het handschrift van een designer in een algoritme kunt stoppen’, knikt Wanders. Hij lacht. ‘Mits je een saaie ontwerper bent. Ik heb er weinig fiducie in. De kans om iets te veranderen dan wel te verbeteren in design is door juist “human” te zijn. Dat onderscheidt ons van a.i.: het menselijke brein met al zijn emoties, gebreken en onvoorspelbaarheid brengt de beste ontwerpen voort.’ Hij knipoogt. ‘Zie deze bank van Maarten hier. Menselijke kwaliteit is niet zomaar na te bootsen. Tijdens een ontwerpproces peper ik de studio altijd in: Be smart. En: Let’s make it in way that nobody finds out! Daarin zie ik de toekomst voor design. Het menselijke aspect is belangrijk, de techniek ondergeschikt.’

Lees ook

Aanbevolen voor jou