L'Officiel Art

Expo-tip: Eames - hét designduo van de vorige eeuw.

‘The details are not the details. They make the design’ is een veelgekopieerde uitspraak van Charles. Charles who? Charles Eames, beste lezers. Samen met vrouwlief Ray verantwoordelijk voor heel wat designklassiekers die tot op de dag van vandaag populair zijn.
Reading time 6 minutes

Het bekende plastic kuipje met Eiffeltoren-onderstel, de Plastic Side Chair DSR, zoals het ontwerp officieel heet, wordt door menig designcriticus bekritiseerd. O ja? En waarom dan? Omdat het stoeltje anno 2017 zo ongeveer het grootste wooncliché geworden is. Eindeloos gekopieerd en een ongewild symbool voor ‘Kijk eens buurman, ik heb smaak’. Jammer, want het ontwerp uit 1950 verdient een betere reputatie. Maar zoals wel vaker zorgt de schaarsheid van een product dikwijls voor de bijbehorende status. Aan de andere kant: het echtpaar zelf zou waarschijnlijk trots zijn op de democrati-sering van hun ontwerpen. Iedereen een Eames.

Ze worden gezien als de meest invloedrijke designers van de twintigste eeuw: Charles en Ray Eames, het Amerikaanse koppel dat met hun tijdloze ontwerpen een flinke stempel op de hedendaagse interieurwereld drukte. Charles Eames (1907-1978) studeert architectuur en design en trouwt begin jaren veertig met Alexandra Bernice Kaiser oftewel Ray Eames (1912-1988). Ray studeert schilderkunst op een privéschool die geleid wordt door de Duitse schilder Hans Hofmann. Daarna verkast zij naar de Cranbrook Academy, waar ze Charles ontmoet en gaat assisteren.

Charles en een andere grootheid uit de designwereld, architect Eero Saarinen, zijn op dat moment beiden bezig met het experimenteren met nieuwe materialen voor een meubelcompetitie van het Museum of Modern Art in New York. Hun ontwerpen van complex gebogen multiplex leveren de mannen een gedeelde eerste prijs op. Ray is op slag verliefd. Op Charles. Okay, en op zijn talent.

Na hun huwelijk in 1941 en verhuizing naar Los Angeles intensiveren ze hun samenwerking. De invloeden van hun verschillende studies smelt het duo naadloos samen in hun ontwerpen. Charles is degene met de technische achtergrond en Ray zorgt ervoor dat er gevoel in de meubels wordt gestopt. De eerste jaren creëren ze een grote collectie van multiplex meubels. Die zijn bijzonder, maar hun echte doorbraak volgt pas later. Ze ontwikkelen de eerste stoelen met een plastic zitting ter wereld begin jaren vijftig. Plastic is een nieuw, nog niet eerder in meubels toegepast materiaal en blijkt een doorslaand succes. Producent Herman Miller ziet wel geld in het ontwerpduo en neemt verschillende ontwerpen in productie. Een begin van de verspreiding van miljoenen stoelen van de Eameses. Tientallen jaren later krijgt ook het Duitse merk Vitra de rechten om de stoelen, weliswaar uitge-voerd in polypropyleen in plaats van glasvezel, te produceren.

Eigen ontwerptaal

Met hun nieuwsgierigheid, drang tot vernieuwen en tomeloze enthousiasme zorgen de ontwerpers voor een compleet nieuw beeld in menig huiskamer. Zij creëren hun eigen ontwerptaal: speels, functioneel, verfijnd en toch eenvoudig. En hoewel de meeste ontwerpen zeker al de leeftijd van zestig hebben bereikt, ogen ze modern en soms zelfs futuristisch. Charles en Ray behalen hun monumentale succes door een project steeds op dezelfde manier te benaderen: interesseert en intrigeert het ons? Kunnen we het beter maken? Zullen we er echt plezier in en van hebben als we het doen?

Naast het ontwerpen van meubels geldt met name de experimentele documentaire Power of Ten als één van de hoogtepunten uit hun oeuvre. De korte film, geïnspireerd door het boek Cosmic View van Kees Boeke, toont op magnifieke wijze de impact van afstand, grootte en tijd. De camera zoomt steeds in- en uit van het beginpunt maal de macht tien. Zo word je je als kijker bewust van de relativiteit van verhoudingen (van uiterst klein tot niet te bevatten groot) en van de impact van zowel een cel, ingezoomd op de hand van een man, als de grootsheid van het zonnestelsel. Kortom: het besef van de nietigheid van de mens. Het spelen met verhoudingen zie je menigmaal terug in hun productontwerpen. Denk bijvoorbeeld aan de Lounge Chair, een ontwerp uit 1956, dat nog steeds wordt gezien als een van de grootste designklassiekers uit de vorige eeuw.

Subliem oog voor detail

Veel van de ontwerpen van Charles en Ray Eames worden inmiddels door Vitra in productie genomen. De designproducent heeft een eigen museum in Weil am Rhein, een klein plaatsje net boven Basel. Omdat Charles Eames dit jaar zijn 110de verjaardag zou vieren, wijdt het Vitra Design Museum de grootste tentoonstelling tot nu toe aan hun werk. Van meubels tot boeken en van installaties tot complete interieurs: vanuit de hele wereld zijn bijzondere items naar Duitsland gebracht. Daarnaast zijn er diverse kleinere exposities en events gepland. Curator van de tentoonstelling Yolanthe Kugler: ‘Wat ze ook deden, het was altijd met volledige overgave en met een subliem oog voor detail. Ze ontwierpen niets out of the blue maar reageerden op sociale behoeften.’

Tot de meest bijzondere daarvan behoren zonder meer de eerste twee uit glasvezel vervaardigde stoelen die ooit zijn geproduceerd. Kugler: ‘Deze werden in 1949 door John A. Wills vervaardigd. Hij had een techniek uitgevonden die glasvezel bij kamertemperatuur kon vervormen. Iets dat hij normaal gesproken gebruikte om boten te bouwen. Maar toen Charles hem benaderde met een papieren model van wat later de beroemde Plastic Armchair zou worden, ging hij akkoord met het produceren van een prototype voor een vergoeding van 25 dollar. Hij maakte twee kuipjes, maar Charles kon er maar een betalen. Zo verliet hij het gebouw met een exemplaar; het andere bleef op zijn kamer staan totdat Wills kantoor sloot. Beide zijn nu weer samengebracht. Heel bijzonder.’

De expositie An Eames Celebration toont dat Charles en Ray Eames niet voor niets gezien worden als de grondleggers van de hedendaagse ontwerpcultuur waar jonge designers nog steeds inspiratie uit putten. Hun vooruitziende blik, moderne opvattingen over design en tijdloze nalatenschap: om de Eameses kun je niet heen. Had hij toch gelijk, die Charles. De details zijn geen details, ze maken het product.

De expositie An Eames Celebration is t/m 25 februari 2018 te bekijken in het Vitra Museum in Weil am Rhein, Duitsland.

Tekst: Tanne Gielen

www.design-museum.de

www.eamesoffice.com

 

 

Lees ook

Aanbevolen voor jou