Cyborgbeauty - hoe ver moet je gaan als schoonheid maakbaar is?
Be Well

Cyborgbeauty - hoe ver moet je gaan als schoonheid maakbaar is?

Met een operatiezaal als catwalk en cyborgs als modellen nodigde de Gucci-show uit tot nadenken. Als alles, inclusief schoonheid maakbaar is, hoe ver moet je gaan?
Reading time 5 minutes

Het is een vreemde en komische gewaarwording, voorafgaand aan de recente Gucci-show tijdens Fashionweek Milaan. Modejournalisten, celebrity’s en andere Gucci-aficionado’s die hijgend en rennend, veelal op moeilijk schoeisel, met een knaloranje timer in de hand arriveren bij de showlocatie. De aftellende timer blijkt de uitnodiging die toegang verleent tot de show. Stipt bij nul zal deze beginnen. Binnen treffen ze een ruimte aan die is omgebouwd tot een immense operatiekamer, kil, steriel en felverlicht. Het is een schril contrast met de doorgaans schemerige, mistige, donkere settings waarin Gucci zijn collecties toont.

Nu zijn operatiekamers doorgaans niet de meest aangename plekken om te vertoeven en dus heerst er onder de aanwezigen een unheimisch gevoel. Klinkt aanvankelijk nog opgewonden geroezemoes in de zaal, bij het opkomen van het eerste model, de blonde Unia Pakhomova, verstomt dat direct: ze draagt een levensechte kopie van haar eigen hoofd onder de arm. Eng en surrealistisch. Bam. Dat komt binnen. Wat gebeurt hier? Het ongemakkelijke gevoel dat in de ruimte hangt is nu haast tastbaar. De show gaat verder en even later maakt ook een mannelijk model met zijn eigen hoofd onder de arm zijn opwachting. Weer een ander model schrijdt voorbij terwijl ze een griezelig echt lijkend babydraakje wiegt. En dan is er nog het meisje met een derde oog op het voorhoofd. Een wonderlijk tafereel.

BEING & BECOMING

Na afloop blijft het verblufte publiek achter met vraagtekens. Wat betekent dit? Wat bedoelt creative director Alessandro Michele met die knapgemaakte maar enge hoofden, reptielen en andere eigenaardigheden? Toch maar even de shownotes erbij pakken. Die beginnen met een ingewikkelde quote van de Franse filosoof Foucault over disciplinary powers die fixed identities opleggen of binaries of normal/abnormal om op die manier grip te krijgen op subjects. Oké. Die ‘subjects’ dat zijn wij dus, die zich gewillig conformeren naar die opgelegde identiteiten (of, in Jip en Janneke-taal: we laten ons graag in hokjes duwen). Zo niet de Gucci-cyborg (Gucci Cyborg luidt overigens de titel van deze veelbesproken Gucci-show, die is geïnspireerd op het essay A Cyborg Manifesto van de feministische filosoof Donna Haraway. 

De Gucci-cyborg is namelijk post-human en post-identity, en de collectie draait, aldus Michele, om de relatie tussen being en becoming. Ofwel, we kunnen worden wie we willen zijn. Wij zijn, zoals Michele zegt, de Dr. Frankensteins van ons eigen leven. De boodschap luidt: alles is maakbaar, niets is onmogelijk en de transhumans op de catwalk zijn een metafoor voor de manier waarop mensen tegenwoordig hun eigen identiteit kunnen creëren, via Instagram, technologie of kleding. Moschino liet trouwens een heel ander sci-fi verhaal op de catwalk zien: Alienachtig geschminkte modellen die rechtstreeks uit een seventies space movie leken weggelopen. 

UITERLIJKE PERFECTIE

Cyborgs als de nieuwe modemuzen dus. En een operatiezaal als catwalk. Dat lijkt ideaal: ze worden niet ouder, zijn nooit moe en hebben geen honger. Maar is de onbegrensdheid aan mogelijkheden wel zo’n positief gegeven als Michele beweert? Slaan we niet door in het streven naar perfectie? Wat is perfectie eigenlijk? Hoe ziet het perfecte gezicht eruit? En hoe ver ga je om dat te bereiken? Heel concreet: het kostte zes maanden om de levensechte replica’s van de hoofden die de modellen onder hun arm droegen te creëren. Een huzarenstukje technologie gemaakt van siliconen, op basis van een uiterst nauwkeurige 3D-scan en met behulp van groene schermtechniek. Dit is natuurlijk een extreem voorbeeld van esthetische maakbaarheid, een tikkeltje over the top ook, maar Michele zet hiermee wel aan tot nadenken. Want hoe echt is de uiterlijke perfectie die andere ontwerpers ons op de catwalk voorschotelen? 

De it-modellen van rond de twintig die tegenwoordig de shows aaneenrijgen zijn prachtig, laten we wel wezen, maar als je hun tienerfoto’s erbij pakt zie je toch duidelijk andere neuzen, lippen, kinnen en jukbeenderen. Volgens Haraways redenering zouden we in hun geval dus kunnen spreken van cyborgs, namelijk not-naturally made, maar geconstrueerd. Oké, een beetje overdreven misschien, maar feit is wel dat er sinds enkele jaren een trend in gang is gezet, waarbij zowel jonge als oudere vrouwen – en ook mannen – steeds makkelijker en vaker binnenstappen bij een cosmetisch arts of chirurg om in kleine – of soms grote – stappen het perfecte gezicht te benaderen. Mede dankzij de Jenners en Kardashians en hun miljoenen volgers op sociale media is er een nieuwe definitie van het perfecte gezicht ontstaan. Maar hoe ver ga je om dat te bereiken? Een rimpeltje opvullen, een spuitje in de lippen, een wenkbrauwlift, nou vooruit als we dan toch bezig zijn ook nog wat volume bij de jukbeenderen? Hoe oud of jong moet je beginnen? En waar ligt de grens? Of schuilt perfectie juist in imperfectie, in variëteit en in diversiteit. Laten we wel wezen, hoe saai zou het zijn als we allemaal veranderen in cyborgs met dezelfde lippen en neuzen? Alles, zelfs schoonheid, is misschien wel maakbaar, maar moeten we dat ook willen?

Lees ook

Aanbevolen voor jou